Wat doet alfatraining met je brein en wat betekent dat voor je stress systeem

alfatraining en mindfulnessIn dit artikel bespreek ik de consequenties van een onderzoek naar alfatraining en je brein. We denken gewoonlijk aan mediteren en mindfulness als een idee dat al duizenden jaren aanwezig is en afgeleid is van boeddhistische leefwijzen. Toch gaan deze mentale technieken en oefeningen veel verder dan een onderdeel vormen van een religie.

Alfatraining laat je oefenen met aanwezig zijn in het hier en nu, en je leven meer in eigen hand te nemen en niet door de omstandigheden laten bepalen.

Mediteren, alfatraining en je brein

Mediterenm In een studie uit 2007 aan de Universiteit van Toronto werd onderzoek gedaan om meer begrip te krijgen wat meditatie doet met je brein.
Ze kwamen er achter dat mensen twee manieren hebben waarop hun brein werkt tijdens communicatie met de buitenwereld. In het ene netwerk (het standaard netwerk) waren delen van de prefrontale cortex en de hippocampus (geheugen) actief. Dit netwerk noemen ze het standaard netwerk omdat het actief wordt als er niet zo veel gebeurt en je over jezelf aan het nadenken bent. Een beetje dagdromen zeg maar of even nadenken wat je vanavond gaat eten.

Standaard, verhalen netwerk actief: stress

Dit standaard network wordt ook actief als je een ‘verhaal’ de revu laat passeren in de tijd, inclusief andere mensen en de interactie tussen die personen. Je zou dit netwerk dan ook het verhalen-netwerk kunnen noemen.

Als je de wereld ervaart met je ‘verhalen netwerk’ in je brein dan neem je informatie uit de omgeving op, interpreteert het en filtert het met jouw gedachten er over. Stel je zit lekker in een zonnetje, dan is dat zonnetje niet gewoon een zonnetje, maar een teken dat je wel eens zou kunnen verbranden en dus ga je in gedachten op zoek naar waar je ook alweer de zonnebrand middelen hebt verstopt. Je kunt verder zelfs gaan denken hoe erg je wel verbrand was de vorige keer. Dit is dus ook het ‘stress-netwerk’.

Dit ‘standaard/verhalen netwerk’ is het grootste deel van je dag actief, vraagt niet veel energie om op te starten. En er is verder niet zo veel mis mee, maar waarom het gaat is dat gebleken is dat er ook een heel ander netwerk actief kan zijn.

Direct ervaren netwerk actief: zintuigen

De genoemde studie liet zien dat er ook een andere manier van ervaren kan zijn. We zouden dit ‘direct ervaren’ kunnen noemen. Als het ‘direct ervaren’ netwerk actief wordt zijn daar andere hersendelen bij betrokken: het insula (lichamelijke ervaringen) en het achterste deel van je cortex wordt actief, waar het schakelen van je aandacht plaats zonnetjevindt.

Als het ‘direct ervaren’netwerk actief is denk je niet aan het verleden of de toekomst. Je bent dan helemaal aanwezig in het heden en ervaart de warmte van de zon, een briesje door je haar of een koud drankje in je hand. En je denkt niet verder aan het verleden of de toekomst.

De netwerken in je brein sluiten elkaar uit

Uit andere studies is gebleken dat deze twee netwerken niet tegelijk kunnen worden geactiveerd! Dat wil zeggen dat ze elkaar uitsluiten. Je kunt niet tegelijk volop genieten van je koude biertje of van de zon op je huid én een planning maken of herinneringen ophalen. Gevolg hiervan is dat je tijdens het plannen of overdenken van gebeurtenissen (verhalen netwerk) niet in staat bent om de smaak van het biertje goed te beleven. En tijdens het afwassen zal je als je wegdroomt ook makkelijker een glas breken.

Gelukkig werkt deze kennis ook de andere kant op! Als je je aandacht wel volledig richt op datgene wat je aan het doen bent, de warmte van het water tijdens de afwas (het direct ervaren netwerk) komt je ‘verhalen netwerk’ helemaal tot rust. Met als gevolg dat je alle stress en drukte van de dag ben je kwijt en al je zintuigen nu juist wakker worden.

Samengevat komt het erop neer dat je de wereld kunt beleven via het ‘verhalen netwerk’, wat handig is voor planning, doelstellen, organiseren en strategie. En je kunt de wereld ook beleven via het ‘direct ervaren netwerk’ waarbij je meer zintuigen inschakelt. Je komt daarmee dichter bij de realiteit van een situatie, staat open voor meer signalen en dat zorgt ervoor dat je adequater kunt reageren. Bovendien worden je reacties minder beinvloed door gebeurtenissen uit het verleden, je aannames.

Vaker alfatraining doen of mediteren

waterUit het onderzoek bleek dat mensen die regelmatig een meditatie oefening deden meer beheersing hadden over het schakelen tussen de twee netwerken. Ze waren beter in staat het juiste netwerk in te schakelen voor het geëigende doel. Terwijl mensen die dat niet deden vrijwel altijd hun ‘standaard, verhalen netwerk’ inschakelden.

Uit ander onderzoek blijken deze resultaten ook. Zo werd gevonden dat mensen die alfatraining beoefenden zich meer bewust waren van hun onbewuste processen. Ze hadden bovendien meer controle over hun cognitieve vermogens en konden wat ze zeiden en deden meer zelf vormgeven.
Iemand die dus geregeld mediteert zal tijdens een gehaaste wandeling door het zonnetje eerder bemerken waaraan hij of zij normaal voorbij gaat en kan op basis hiervan beter beslissen wat met die informatie te doen: doorhaasten of even volop genieten.

Bovendien blijkt dat regelmatig deze mentale oefeningen doen ook lange termijn resultaten heeft op het functioneren van je brein. 

Alfatraining oefenen dus

Regelmatig je alfatraining doen is dus heel belangrijk, zeker omdat het ervoor zorgt dat je jezelf er dan ook vaker aan herinnert. (het versterkt zichzelf)
De sleutel tot succes is om de oefening regelmatig te doen. Het helpt je om je meer bewust te zijn van wat er om je heen gebeurt. Met aandacht eten, staan, lopen, praten, alles kun je gebruiken om je te oefenen en daarmee gaat het ook vanzelf steeds beter. Dat kan staand, zittend, lopend, in de tram of waar dan ook. Je kan zelf op onderzoek uit gaan om een manier te vinden die bij jou past. Je kunt jezelf trainen om ten volle je ontbijt te genieten en weet je wat: het ontbijt gaat er telkens beter van smaken!

Maar wat je ook doet, doe het vooral! Hoe vaker je mediteert, alfatraining doet, hoe beter je beslissingen worden, hoe beter je je doel zult bereiken en niet die van een ander en hoe minder stress je zult ervaren.

Alfatraining goed leren!

Wil je alfatraining leren toepassen? Kom dan meedoen aan de trainingen Alfatraining in Zoetermeer.

 

Minder stress en frustratie over ongelijkheid in 5 stappen.

Negatieve overtuigingen geven stress

Je kent dat wel: Je ziet een collega promotie maken, er slaat een kennis van je een hele andere richting uit in haar carrière of je ziet je buren een duurdere auto kopen en je collega komt met een beeldschone man op de proppen, een collega sporter haalt betere resultaten, je vriendin kan alles eten en jij komt meteen aan! Je bent er jaloers op. Waarom zij wel? Waarom ik niet? Ik ben toch net zo slim, intelligent, getalenteerd, handig, jong, vakkundig, ik werk er toch net zo hard voor? enzovoorts…..

zelfbeeld2Als je deze reactie vaak hebt kan dat knap frustrerend zijn. Het geeft veel stress. Het kan zelfs zo ver gaan dat je van jezelf gaat denken dat je dus niet zo slim, vakkundig, handig, getalenteerd en jong meer bent. Het ligt dan aan jezelf en hoe je onhandig, suf, dom en al niet zo jong meer bent. Je ontwikkelt negatieve overtuigingen, je zelfbeeld en zelfvertrouwen hebben een aardige knauw gehad. En dan kan het zelfs zijn dat je het jezelf en anderen gaat verwijten. Had ik toen maar anders gedaan, was ik maar nooit hieraan begonnen en als die collega nou een beetje had meegewerkt dan was ik nu veel beter af.

Maar met al die verwijten en dat lage zelfvertrouwen en negatieve  zelfbeeld kom je geen steek verder natuurlijk want:

Negatieve overtuigingen zijn gevolg van je verleden, maar zijn ook garantie voor mislukking in de toekomst!

Ja en wat staat je dan te doen? Vijf stappen naar andere overtuigingen en minder stress.

Stap 1: Herkennen en erkennen. Het eerste wat je hieraan gaat doen is dit te herkennen bij jezelf en ook te erkennen. Welke negatieve overtuigingen heb jij over jezelf ontwikkeld? Wat geloof je over jezelf wat saboterend werkt? Vraag het ook eens aan de mensen om je heen. En vraag ze gerust om eerlijk te zijn! Maak hier een lijstje van. Je hoeft er niet per se de oorzaak bij te hebben. Voorbeelden van overtuigingen kunnen zijn: Ik ben het niet waard om iets te hebben, als ik mezelf ben dan vindt niemand me leuk, ik ben lelijk, ik durf het niet, ik kan wel mijn best doen maar het levert toch niets op, etc.zelfbeeld

Stap 2: Herformuleren. Als je deze overtuigingen hebt opgeschreven vraag jezelf dan af hoe realistisch deze overtuigingen nu eigenlijk zijn. Waarschijnlijk kun je er al een aantal direct schrappen. En een aantal andere doen alleen opgeld in bepaalde situaties. Maar gooi ze nog niet meteen weg! Ga er eens rustig voor zitten en ontspan. En zet dan eens per overtuiging op papier wat nu wel een realistische overtuiging is, gekeken naar jouw kwaliteiten, intellect, talenten en capaciteiten. En gooi daarna die oude overtuigingen maar lekker weg!

Stap 3: Ga op pad. Met deze nieuwe overtuigingen ga je op pad. Letterlijk. Maak eens een ommetje en kijk naar de omgeving. Geniet van de zon of een lekker fris buitje. Kijk naar de wolken. En als je zo een tijdje loopt, neem dan één van de nieuwe overtuigingen en laat tot je doordringen wat deze nieuwe overtuiging voor je leven betekent. Stel je eens goed voor hoe dat er uit ziet. Misschien zie je jezelf wel heel ander werk doen. Misschien zie je wel nieuwe mogelijkheden. En als je dat goed hebt gedaan ga je weer naar huis en schrijf je je ideeën en beelden op.

Stap 4: Ga het doen. Alleen maar beelden en ideeën helpen je natuurlijk niet verder. Dus ga je nu ook doen wat past bij je nieuwe overtuigingen. Slim is om eerst haalbare dingen te doen. Kortom: begin een studie die je verder kan brengen, stap eens op iemand af die je zou kunnen helpen, ga weer trainen en haal het beste uit jezelf. Doordat je met de goede dingen bezig bent en ze doet sterkt dat je zelfvertrouwen en je zult dan ook steeds meer durven en doen.

Stap 5: Houd het vol. Er zullen momenten komen waarop je gaat twijfelen. Of er zijn momenten waarop dingen niet lukken. Dan is het zaak om jezelf een reminder te geven. Die reminder kan een zelf geschreven briefje zijn in je portemonnee met daarop: “ik houd van de uitdaging!” of een notitie op de spiegel bij de deur met:”Door oefenen word ik alsmaar beter!”. Jezelf belonen helpt ook. Een ketting die je jezelf hebt gegeven omdat je jezelf het waard vond kan je enorm motiveren in tijden van terugslag.

Uiteindelijk zal je merken dat je je negatieve overtuigingen helemaal kwijt bent. Je gelooft er gewoonweg niet meer in en je doet het nu anders!

Deze aanpak is onderdeel van de alfatraining die twee keer per jaar van start gaat. Vragen hier over? Stel ze gerust!!

Fred Steetsel
Mentalcoach en Burnoutbegeleider
http://www.ontspannu.nl/

Alfatraining, mindfulness voorbij!

Nu heb je geen stress.

Ik bedoel: als je je beperkt tot alleen maar dit moment, dit moment waarop je rustig mijn blog zit te lezen, dan ben je waarschijnlijk rustig. Je bent al enigszins met mindfulness bezig. Dat verdwijnt wanneer je gaat zitten nadenken over wat je nog allemaal moet doen of wat er mis is gegaan gisteren.

Dit besef is een gedachtegang die past bij het zogenaamde ‘Zen boeddhisme’. Een vorm van deze religie waar wij in het Westen inmiddels aardig gecharmeerd van zijn geraakt. Deden we zo’n 20 jaar geleden al dit soort wijsheden nog af als “gevaarlijke Oosterse praatjes (Freek de Jonge)”; inmiddels heeft vrijwel iedereen wel eens gemediteerd, gevisualiseerd of vol aandacht tien minuten ademhalingsoefeningen gedaan.

Aandachtstraining, mindfulness thich

Onlangs nog was één van de populaire vertegenwoordigers van het Zen boeddhisme in Nederland: Thich Nath Han. Een Vietnamese monnik, die door zijn vrienden ook wel ‘Thai’ wordt genoemd. En wat is het nu dat Thai ons vooral heeft gebracht? Dat is wat we noemen: mindfulness. In de westerse wereld is Mindfulness door John-Kabat Zinn met zijn “Mindfulness-Based Stress Reduction” verder bekend geraakt.

Mindfulness is niets anders dan een aandachtstraining. Het leert je om je aandacht ergens bij te houden. Wij mensen zijn namelijk gewend om onze gedachten te laten gaan. Zelfs tijdens het bekijken van een film, het lezen van een boek of tijdens een gesprek gaan onze gedachten telkens alle kanten op. Breinonderzoek geeft aan dat dit afdwalen een bepaalde functie heeft (tijdens het afdwalen zetten we onbewust dingen op een rijtje of verwerken we indrukken).

Door met meer aandacht ergens mee bezig te zijn kun je echter deze automatische hersenactiviteit wat tot bedaren brengen. Je wordt dus rustiger en daardoor heb je minder stress.

Alfatraining gaat door waar mindfulness ophoudt

Nu zou ik hier kunnen stoppen, maar dat doe ik niet. Want zoals je in de titel kunt lezen gaat deze blog niet over rustiger worden door aandachtstraining, maar over alfatraining.

alfatraining, mindfulnessAlfatraining is ontdekt en ontwikkeld voor Jose Silva in de 60-er jaren. Je zou kunnen zeggen dat mindfulness een onderdeel is van de alfatraining. Alfatraining leert je in tegenstelling tot aandachtstraining namelijk een dynamische meditatie. Het leert je niet alleen hoe je direct rustig kunt worden, maar ook hoe je op dat rustige ‘alfaniveau’ kunt werken aan je doelen. En daardoor word je niet alleen rustiger op het moment van de oefening zelf, maar ook stressbestendiger de hele dag door. Het geeft je daarvoor handvatten.

En hoe doet alfatraining dat nu? Bij alfatraining leer je al heel snel om je hersens op een rustig niveau te brengen. Dat is stap 1, vergelijkbaar met de aandachtstraining. Daarna leer je om technieken te gebruiken waarbij je o.a. kunt werken aan je angsten overwinnen, je zelfvertrouwen te vergroten, verslavingen te overwinnen en gericht te werken aan een betere fysieke gezondheid.

En waarom is alfatraining zo effectief? Dat komt doordat je op dat rustige alfaniveau (een lichte meditatieve staat) dicht bij je onderbewustzijn bent. Wat je op het alfaniveau oefent wordt sneller opgenomen in je brein. Je leert sneller, raakt sneller van zaken overtuigd.

Binnenkort weer alfatraining

Mindfulness plustrainingen en alfatrainingen zijn er binnenkort weer. Kijk op mijn website voor deze leuke en leerzame trainingen Mindfulness en alfatrainingen

Nu vragen?
Ik nodig je uit om me met vragen te mailen of hier te reageren.

Fred Steetsel
Mentalcoach en Burnoutbegeleider
http://www.ontspannu.nl

Je doel bereiken, niet alleen nastreven

Mensen kinderen wat worden we toch bestookt met informatie. Het is gewoon overdonderend! In welke helse tijd zijn we toch beland nu we de hele dag zo veel advertenties, blogs, e-mails, tweets, facebook en hyves berichten over ons heen krijgen gestort? Is dit ook jouw wereldbeeld, jouw werkelijkheid?

Word dan nu maar wakker. En neem je eigen verantwoordelijkheid weer voor je leven. Want alles wat hier boven staat wijst er op dat jij je leven laat leiden door anderen. En daarvoor is maar één remedie: STOP IT!

Ja maar hoe? Hier onder staat een stappenplan!

Stap 1: Wacht niet langer op goed bericht. Kijk er is een reden waarom je je de hele dag laten afleiden door de media, advertenties, facebookberichten etc. De reden is dat je zit te wachten op goed bericht. Je wacht op, iemand die je ‘liked’ of iemand die een goed idee voor jou verzint. Vorm weer ideeën van jezelf en maak je los van de pc en de tv.

Stap 2: Maak jezelf vrij. Autonoom zijn is een belangrijk deel van ons geluk. Als je zelf je beslissingen wilt nemen dan is het zaak om je eerst vrij te maken. En je weer vrij te voelen. Ook op je werk ben je ieder moment dat je dat wilt vrij. Vrij om te denken wat je wilt. Ieder moment van je leven ben je vrij als je dat beseft. Een veelgehoorde uitspraak is: “iedere dag is een nieuw begin”. Maak daar gerust van: “ieder moment is een nieuw begin”.

Stap 3: Wees jezelf. Om de goede dingen in je leven te bereiken ga je eerst eens naar jezelf kijken. Wie ben je? Wat wil je? Waar houd jij nu echt van? Wat wil je nu echt? En wat houd je tegen om dat nu te gaan bereiken? Werk daaraan! Overwin je angsten door te beseffen dat iedereen op deze wereld gelijk is en dat er iedere dag geweldige dingen worden bereikt.

Stap 4: Een hoger doel. Niets zo bevredigend als bezig zijn met een ‘hoger’ doel. Bewonder jij iemand die zich inzet voor een heel goed doel? Maar wat houdt dat nu in een ‘hoger doel’? Voor mij een vraag, voor jou een weet! Hoe moet ik dat nu weten? Jij bent de enige die daarop het antwoord heeft! Stel jezelf bijvoorbeeld de volgende vragen: Wat wil ik bereiken zodat ik trots op mezelf kan zijn? Hoe wil ik zijn zodat ik trots kan zijn op mezelf?

Stap 5:  Stop nooit met groeien. Leren doe je soms uit boeken, door ervaringen , van anderen. Leren doe je door te leren van je eigen gedrag. Groeien, innerlijk groeien, doe je door wat je leert toe te passen in je leven. En als je dan gegroeid bent besef je hoeveel er nog te leren is en ga je door.

Begin hier nog vandaag mee. Wat zeg ik? Nu meteen natuurlijk. En je zult zien dat alles waarnaar je nu echt verlangt allang binnen handbereik is en dat op deze manier je doelen worden gerealiseerd.

Fred Steetsel
Mentalcoach en Burnoutbegeleider
http://www.ontspannu.nl/Alfatraining.php
@Burnoutcoach

Zit jij wel op de goede golflengte?

We staan er niet bij stil, maar onze hersenen produceren de hele dag kleine electrische pulsen. Daarmee vindt informatieoverdracht plaats. Deze pulsen worden gemeten tijdens een EEG.

De frequentie van die pulsen variërt nogal. Hoe actiever we zijn, hoe drukker ook onze hersens. Om een onderscheid te maken tussen de diverse golflengtes (frequenties) van de pulsen worden ze onderverdeeld in diverse golven (o.a. alfa, beta en theta golven). Image

Op de dag zijn we vaak druk in de weer en produceren we voornamelijk de snelle beta golven. Je hersenen zijn dan erg actief en op de buitenwereld gericht. We vergeten onszelf dan vaak, willen te veel, of handelen meer uit reactie dan eerst eens bij onszelf te rade te gaan. Eigenlijk is dit de zo genaamde ‘survival’ modus: altijd paraat om een aanval af te slaan of op de vlucht te slaan. Dit is ook de golflengte die zorgt voor alle stress en burnout.

Meer ontspannen is gezond
Bij de overgang van waken naar slapen en op rustmomenten op de dag produceren de hersens alfa golven. Even tot jezelf komen, je beter concentreren en je dingen voorstellen zijn hiervan onder andere de herkenningspunten. Door nog verder te ontspannen kunnen we zelfs nog lagere frequenties bereiken: de theta en delta golven, zoals in onze diepe slaap.

Wat deze ontspannen frequenties delen is dat ze bijzonder gezond zijn voor ons eigen lichaam doordat ze herstel- en verwerkingsprocessen in het lichaam mogelijk maken. In de ontspannen alfa-staat neemt de doorbloeding van organen toe, verloopt de spijsvertering optimaal en krijgen de klieren de tijd om de productie van hormonen en andere lichaamseigen stoffen te normaliseren.

Er meer uit halen: alfatraining!
Maar je kunt in zo’n ontspannen alfa staat nog meer bereiken. Door je bepaalde zaken levendig voor te stellen kun je op een mentale manier gezondheidsproblemen actief te lijf gaan. Met behulp van visualisatietechnieken kun je je bepaalde doelen stellen als stoppen met roken of afvallen. En het blijkt dat dit een zeer effectieve manier is, omdat hiermee je eigen onderbewustzijn positief wordt beïnvloed. Je gaat er dus zelf echt achter staan en in geloven, wat volhouden stimuleert. En er kan nog veel meer!

Bewuste keuze
Je kunt leren om bewust je hersenen wat tot bedaren te brengen. Het vraag alleen wat oefening. Maar dan kun je ook op een willekeurig moment van de dag de overdreven alertheid van de beta-staat laten varen. En direct de gezondheids voordelen genieten van ontspannen hersenen en een ontspannen lichaam.

Mijn advies in deze blog luidt dan ook: breng jezelf op de juiste golflengte en volg een alfa-training:

http://www.ontspannu.nl/Alfatraining.php
http://www.alfatraining.nl

Fred Steetsel
Mentalcoach en Burnoutbegeleider

Stress en Sex

Hoe zit het met de relatie tussen stress en sex?

Een beetje spanning is onderdeel van de seksuele opwinding. Een ondeugende uitdaging, een verleidende blik. Onze zintuigen worden geprikkeld, de hormoonfabriek komt op gang. En hoewel voorspel voor mannen iets anders schijnt te betekenen dan voor vrouwen is dit wel de fase waarin het allemaal gebeurt.

Maar wat nu als je gestrest bent? Als je de dag doorbrengt met te veel spanning? Wat gebeurt er dan met je lichaam? En wat zijn de gevolgen voor de sex.

In eerste instantie is er niet zo veel aan de hand. Sex kan zelfs een prima uitlaatklep zijn voor de ervaren stress. Er zijn onderzoeken bekend waaruit blijkt dat stress inderdaad afneemt na een vrijpartijtje. Maar naarmate de stress toeneemt en langduriger wordt ontstaan er libido problemen en de zin in sex neemt af. Waardoor komt dat nu?

Oorzaken afname sexuele behoefte bij stress

Daarvoor kijken we naar de hormoonhuishouding van ons lichaam. De lichamelijke stressreactie heeft een aantal gevolgen. De belangrijkste in dit kader is de aanmaak van cortisol in de bijnieren (hiertoe aangezet door de hersenen). Cortisol helpt ons om energie vrij te maken zodat we kunnen vechten of vluchten.  Het stelt ons in staat om te presteren als dat moet. Ook in bed dus. Cortisol heeft daarnaast invloed op een aantal andere systemen in je lichaam. Sommige systemen worden gestimuleerd, andere afgeremd. Maar normaal gesproken daalt het cortisol niveau in je bloed snel genoeg zodat deze andere systemen zich kunnen herstellen.

Bij langdurige stress echter zijn de niveaus van Cortisol in je bloed continu te hoog. Dat heeft tot gevolg dat de betrokken systemen uit balans raken. Je slaapritme raakt verstoord, je immuunsysteem verzwakt, je insuline-systeem raakt ontregeld en je lichaam wordt minder ontvankelijk voor onder andere dopamine en serotonine.  En dat laatste betekent dat deze zogenaamde ‘gelukshormonen’ minder invloed op je hebben. Je krijgt depressieve gevoelens, met als gevolg minder zin in sex.

Wat ook gebeurt is dat de aanmaak van oestrogeen wordt gestimuleerd en progesteron (vrouwelijke hormonen) en testosteron (mannelijke hormonen) gaat teruglopen. En dat zorgt voor minder sex-drive bij beiden.
In een Burnout situatie is het weer helemaal anders omdat dan de cortisol productie helemaal is teruggelopen. Lees daarover in mijn andere blogs.

De afgenomen sex-drive en de depressieve gevoelens, die de gevolgen zijn van de stress, zijn dus de boosdoeners. Vaak betreft het één van de twee partners, waardoor het voor de ander erg frustrerend is.

Wil je dus seksueel van elkaar kunnen blijven genieten? Zorg er dan voor dat je de stress niet te vaak, te hoog laat oplopen. En probeer je geregeld te ontspannen. Dan kun je in bed de nodige inspanning blijven leveren.

Fred Steetsel
Mentalcoach en Burnoutbegeleider
http://www.ontspannu.nl/

Bronnen:
Eb en Vloed van Hormonen: Leo van der Zijde
Stress vriend en vijand: Theo Compernolle